De Brabantse Kempen tussen Eindhoven, Tilburg en de grens met België is een afwisselend gebied met landerijen, bos, heidevelden en zandverstuivingen, ideaal voor wie graag wandelt of fietst. En er zijn tal van karakteristieke dorpen met een heel eigen sfeer en niet zelden met kunstwerken en monumenten die de aandacht vragen.Verslag van een rondrit.

Schilderachtig Oirschot

Een van de dingen die me opvallen als ik de Brabantse Kempen bezoek zijn de vele kunstwerken in de openbare ruimte. Bijna elk dorp heeft er wel een of meer. Neem nou Oirschot. Op een pleintje dichtbij het centrum staat een houten stoel van reuzenformaat, eerbewijs aan het vakmanschap van de Oirschotse meubelmakers. En het is niet het enige kunstwerk. Een kop van de schilder Jan Kruysen siert de markt evenals het beeld van Oirschotse Mie, een vrouw in klederdracht. Oirschot met zijn beschermde dorpsgezicht is sowieso een plaats om uitgebreid te verkennen. De reusachtige Petruskerk en de kleine Mariakerk uit de 12^e eeuw, het mooie oude Raadhuis uit de 15^e/16^e eeuw, de met kinderkopjes bedekte, smalle straatjes en de trapgevelhuizen – geen wonder dat Oirschot geldt als een van de schilderachtigste plaatsen in de Kempen. Schilderachtig is ook het stroomgebied van de Beerze, vooral daar waar deze beek zich langs de kapel van de Heilige Eik slingert, een bedevaartsoord dat in heel Brabant bekendheid geniet. 

De sfeer van weleer

Net als Oirschot is Hilvarenbeek een plaats met een oude, bewogen geschiedenis waarin zelfs de Romeinen een rol hebben gespeeld. Het centrale plein heet ook hier Vrijthof en wordt, net als in Oirschot, beheerst door de grote Petruskerk, een hoogtepunt van Kempische gothiek, met een 75 meter hoge toren die tot ver in de omtrek te zien is. Het plein wordt omzoomd door lindebomen waaronder de zogenaamde Gebodenlinde waar vroeger recht werd gesproken. Dichter, literator, redenaar en hoogleraar Anton van Duinkerken (Willem Asselbergs), die in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw promotor was van de Groot-Kempische cultuurdagen, heeft er een borstbeeld. Als ik een rondje loop op het typisch Kempische dorpsplein, dat is omgeven door fraai gerestaureerde panden zoals het huis De Cleyne Maen, waar in vroeger tijd de chirurgijns woonden, begint het carillon van de kerk te spelen. De sfeer van vroeger is bijna voelbaar.

Knooppuntroutes

Hilvarenbeek geniet nationale bekendheid vanwege het safari- en recreatiepark De Beekse Bergen even te noorden van de plaats. Maar de omgeving heeft meer te bieden. Natuur vooral. Het landschap in de omgeving wordt doorsneden door tal van beken zoals Beerze, Roodloop en Hilver.Ten westen van Hilvarenbeek liggen de landgoederen Gorp en Roovert en de Rovertse Heide. Misschien wel het bekendst en zeker het grootst (2700 ha) is het landgoed De Utrecht, waarvan de naam herinnert aan een verzekeringsmaatschappij die een rol speelde bij de ontginning en er een vakantieoord voor zijn personeel bouwde. Net als op de andere landgoederen kun je er uitgebreid wandelen en fietsen, gebruikmakend van slimme netwerken van knooppuntroutes.

Kunst in Bergeijk

Na Hilvarenbeek rijd ik naar het zuiden richting de Belgische grens. In Reusel is iets vreemds aan de hand. Geen groter tegenstelling namelijk dan de oude, historische kerk met ertegenover het supermoderne gemeentehuis van architectenbureau Alberts & Van Huut, specialisten van het organisch bouwen. En het vlakbij gelegen busstation is ook al modern, om niet te zeggen futuristisch. Maar de markt is ouderwets druk en gezellig en de terrasjes nodigen uit om er je gemak van te nemen. Dat geldt ook voor Bergeijk, waar ik bij de voormalige weverij De Ploeg, een Rietveld-schepping, het landschapspark bezoek dat is aangelegd door Mien Ruys. Een ware oase van rust. Terug in het centrum stuit ik ook hier op in het oog lopende kunst: ’t Hermenieke (kleine harmonie), een bronzen beeldengroep van Willy van der Putt, en De Kattendans, een beeldengroep die is gebaseerd op volksverhalen. 

De Achelse Kluis

Onderweg van noord naar zuid valt me op dat er steeds meer bos verschijnt. Het landschap heeft nog wel een agrarisch karakter, maar de akkers en weiden zijn niet meer zo overheersend als eerst. Bossen, heidevelden en zandverstuivingen nodigen uit om te worden verkend en altijd zijn er die typisch Kempische dorpen met hun speciale sfeer. Zoals bijvoorbeeld Luyksgestel in de schaduw van een stoere, losstaande toren uit de 15^e eeuw en de even indrukwekkende molen De Grenswachter uit 1891 pal naast het Bakkerijmuseum. De naam van de molen wijst op de grens met België, en die is dan ook dichtbij. Bij paal 191, op de Stevensbergen, sta ik op het hoogste punt van Brabant: 43 meter. Pal op de grens staat een beroemde abdij, de Achelse Kluis – officieel St.Benedictusabdij – waar vermoeide wandelaars en fietsers genieten van de serene rust of van het abdijbier.

De Acht Zaligheden

Van dit zuidelijke punt van de Kempen gaat de reis weer naar het noorden, langs Borkel en Schaft met typerende langgevelboerderijen, langs Valkenswaard met de Venbergse watermolen naar Eersel. Op de markt staat het beeld De Contente Mens van Richard Bertels, symbool van de Kempische volksaard: een tevreden mens, blij met wat hij heeft, ook al is dat misschien niet veel. De naam van het plaatselijke streekmuseum De Acht Zaligheden wijst op de acht Kempische dorpen waarvan de naam op –sel eindigt: Eersel, Hulsel, Knegsel, Netersel, Reusel, Steensel, Duizel (dat vroeger Duisel heette) en Wintelre (in Brabants dialect Wintersel). De benaming zou afkomstig zijn van Hollandse militairen die hier rond 1830 ingekwartierd waren; ze vonden het er maar een treurige boel en typeerden de plaatsen als armzalig(heden); Armzaligheden werd later Acht Zaligheden. Via Oostelbeers, Middelbeers en Diessen bereik ik tenslotte weer Hilvarenbeek, eindpunt van mijn rondje Kempen.

Links
www.zobrabants.nl