Garderen. Toeristische hotspot op de Noordwest-Veluwe. Krap 2000 inwoners (maar in het vakantieseizoen een veelvoud daarvan), een oeroude hervormde kerk, een historische molen met een tweeledige functie: als molen en als onderkomen van de VVV. Ooit was Garderen bestuurscentrum voor het hele gebied en het is heel wat ouder dan de gemeente Barneveld waar het nu bij hoort. Gezellig, relaxt, met een eigen karakter. En dé uitvalsbasis bij uitstek om erop uit te gaan in de omliggende natuur.

Stel je voor: je loopt nietsvermoedend door het bos en opeens sta je oog in oog met een boommarter. Dat is schrikken! Het is alweer even geleden, maar ik herinner het me nog goed. Ik was 's ochtends vroeg vanuit Putten de bossen ingefietst en belandde na enige tijd aan de rand van de Grote Ark, een heideveld ten westen van de buurtschap Koudhoorn waar 's ochtends vaak mist hangt. Die ochtend ook. In de hoop wild te zien stapte ik af en liep behoedzaam langs de bosrand. Opeens hoorde ik een merkwaardig geluid, iets als een zacht gegrom. Wat was dat en waar kwam het vandaan? Ik keek omhoog en daar lag hij in de vork van een tak, grijsbruine vacht, lange, brede oren, een gelige vlek bij de keel en een lange, volle staart. En kleine kraaloogjes waarmee hij me scherp in de gaten hield. Veel tijd om hem goed te bekijken had ik niet, want al gauw ging hij er grommend vandoor. Ik kon hem nog een eindje volgen tot hij tenslotte met lenige sprongen een groep loofbomen in dook en voorgoed uit het zicht verdween. Een boommarter! De eerste die ik ooit had gezien!

Dansende bomen
Boommarter op de Grote Ark, zwijnen bij het Solse Gat, een edelhert midden op het Laak-pad, jonge vossen rollebollend voor hun hol in Bergsham. Het zijn van die onverwachte, onbetaalbare ontmoetingen waar je in de natuur rond het Veluwse Garderen kans op maakt. En die natuur is indrukwekkend groot: we hebben het hier over een van de grootste aaneengesloten natuurgebieden van ons land: het Speulderbos en de Boswachterij Garderen.

Leken hoor je wel eens beweren dat alle bossen hetzelfde zijn. Die van Garderen en omgeving bewijzen het tegendeel. Op de arme gronden van de Boswachterij Garderen overheersen dennen en sparren, het Speulderbos, dat tot de oudste en mooiste bossen van ons land behoort, is vooral het domein van statige beuken. Meestal rijzen ze kaarsrecht op zoals het hoort, maar soms zijn ze scheef en krom alsof ze zich tijdens hun groei in allerlei bochten hebben moeten wringen. In dat geval hebt u te maken met het fenomeen van de dansende bomen. Een gevolg van het feit dat in vroeger tijden streekbewoners, op zoek naar bruikbaar hout, de mooie rechte stammen kapten en de minder rechtschapen exemplaren lieten staan. Op sommige plekken staat het er vol mee.

Solse Gat
Wat valt er nog meer te zien in dit uitgestrekte bosgebied? Veel. Bijvoorbeeld, om nog even bij de bomen te blijven, die reusachtige douglassen van 40 meter en hoger vlak ten zuiden van Drie. Met dat Drie, waarschijnlijk genoemd naar de Germaanse bosgod Thri, is overigens iets bijzonders aan de hand. Het is een buurtschap met maar een paar huizen en twee restaurants, Boshuis Drie en De Buurtjes, gevestigd in een voormalige boerderij. Sta je vóór het gebouw, dan ontdek je aan de rechterkant een geveltje als van een kapel. Klopt, want ooit stond hier een klooster; die gevel is alles wat er nog van over is.

Er is in Drie in de loop van de tijd wel meer verdwenen, bijvoorbeeld de majestueuze beuken, die zo hoog waren dat, alweer in vroeger tijden, schippers op de Zuiderzee ze als baken gebruikten. Nu ligt Drie zelf ook tamelijk hoog, ca. 35 meter boven NAP, dus dat kwam goed uit. Over kloosters gesproken: rond het nabije Solse Gat, een met water gevulde inzinking van ca. 40 x 20 meter midden in het bos, gaat een legende als zou er lang geleden een klooster hebben gestaan waarvan de monniken het spoor geheel bijster waren; ze hadden namelijk hun ziel aan de duivel verkocht. Dat liep natuurlijk fout af. Voor straf verdween het klooster met man en muis in de diepte. Als je goed luistert kun je het klokje van de kerk soms nog horen.

Grafheuvels
Ook zo'n kenmerkend  fenomeen voor dit gebied. Je vindt ze overal, soms zelfs bij iemand op het erf of in de tuin. Het zijn de plekken waar onze voorouders 3000 tot 5000 jaar geleden hun overledenen begroeven. Er is een tijd geweest dat er niet naar werd omgekeken, behalve dan door lieden met kwade bedoelingen; je wist immers maar nooit of er schatten in verborgen lagen. Echte schatten zijn er nooit gevonden, wel aardewerk, zg. klokbekers. Vandaag de dag zijn of worden de grafheuvels gerenoveerd door de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB), wat vooral inhoudt dat er bomen en struiken verwijderd worden, zodat ze weer goed zichtbaar zijn in het landschap. Magische plekken zijn het. Het doet je wat als je er onverwacht een tegenkomt. Net zoals wanneer je midden in het bos een kudde wilde zwijnen ontdekt, een vos voorbij ziet sluipen of een majestueus edelhert je pad kruist. In de natuur rond Garderen kan dat zomaar gebeuren.

Vraagbaak
De VVV Garderen, gevestigd in de historische molen De Hoop aan de Oud Milligenseweg 5, heeft een ruim aanbod aan wandel- en fietsroutes in de omgeving en organiseert zelf ook tochten in de natuur. Voor info: tel. 0577-461566, info@vvvgarderen.nl, www.vvvgarderen.nl.
         

Links
www.vvvgarderen.nl
www.gardereninfo.nl
www.staatsbosbeheer.nl
www.mooigelderland.nl
www.develuwe.nl